Conservation Letters dergisinin 2026 yılı 19. cilt 2. sayısında yayımlanan araştırma, kritik tehlike altındaki testere balığı türlerinin dişlerinden üretilen horoz dövüşü mahmuzlarının Latin Amerika'da yasa dışı ticaretinin devam ettiğini belgeliyor. Çalışmanın başyazarı Mariano Cabanillas-Torpoco, Brezilya'daki Instituto Chico Mendes de Conservação da Biodiversidade (ICMBio) kurumundan yürüttüğü araştırmada, ticaretin "ulusal hükümetlerden gizli kalmaya devam ettiğini" ve ülkelerin "farkındalık eksikliği nedeniyle bu ticareti engelleyecek özel stratejilerden yoksun olduğunu" dile getiriyor.
Testere balıkları, uzun ve testere benzeri burunlarıyla (rostrum) tanınan büyük deniz vatozlarıdır. Bu canlılar doğada rostrumlarını avlarını sersemletmek ve parçalamak için kullanırken, insanlar yüzyıllardır üzerindeki keskin dişleri horoz dövüşünde mahmuz olarak değerlendiriyor. 2000'li yıllarda testere balıkları aşırı avlanma nedeniyle çökünce, bölgedeki birçok horoz dövüşü derneği doğal malzemeden mahmuz kullanımını resmen yasakladı ve uygulayıcıları daha ucuz plastik mahmuzlara yönlendirdi. 2007'de ise tüm testere balığı türleri CITES'e eklenerek ticari uluslararası ticareti tamamen yasaklandı. Buna karşın araştırmacılar, resmi olmayan arenalarda testere balığı dişlerinden mahmuzların hâlâ kullanıldığını saptadı.
Cabanillas-Torpoco ve ekibi, 2016-2022 yılları arasında 47 Perulu horoz dövüşü uygulayıcısı ile Peru, Meksika, Ekvador ve Porto Riko'daki ulusal horoz dövüşü derneklerinden beş temsilciyle görüşerek ticaretin boyutlarını anlamaya çalıştı. Görüşmecilerin neredeyse tamamı, Peru'da testere balığı mahmuzlarının kullanıldığını veya satışa sunulduğunu bildirdi. Dişlerin yarısından fazlası Peru'daki yerel kaynaklardan gelirken, geri kalanı Brezilya ve Ekvador'dan sağlanıyor. Genel olarak ticarete konu dişlerin çoğu Peru, Brezilya, Ekvador, Kosta Rika ve Kolombiya'da temin ediliyor; Peru ise en büyük tüketici olarak öne çıkıyor. Cabanillas-Torpoco, bunun nedenini horoz dövüşünün Peru'da yasal ve serbest olmasıyla açıklıyor; oysa Brezilya ve Ekvador'da bu spor yasaklı ya da kısıtlı.
Ticaretin kârlılığı dikkat çekici boyutta. Tek bir rostrum 5.600 dolara kadar alıcı bulurken, ortalama 40 diş taşıyan bir rostrum eBay'de yaklaşık 1.242 dolara satılıyor. Her dişten ortalama dört mahmuz üretildiğini belirten Cabanillas-Torpoco, bunun en az 160 mahmuz ya da 80 çift anlamına geldiğini aktarıyor. "Bir çift mahmuz 100 ila 130 dolar arasında fiyatlanıyor" diyen Cabanillas-Torpoco, "Net kâr 8.000 dolar" ifadesini kullanıyor. Daha geniş ölçekte diş çiftleri 25 ila 400 dolar arasında işlem görüyor. Araştırmaya göre ticaret ağı, balıkçıdan bütün rostrum ya da yalnızca diş alıcısına, ardından mahmuz üreticisine veya yeniden satıcıya uzanıyor.
En değerli mahmuzlar, rostrumun merkezindeki dişlerden yapılan karamel renkli "caramelo" mahmuzlar. Çalışma, bunların en sert mahmuzlar olduğunu, rakiplere "en fazla zarar verme potansiyeline" sahip bulunduğunu ve dişi testere balıklarından geldiğine inanıldığını kaydediyor. Son yıllarda kaçakçılar, bütün rostrum yerine gevşek dişleri satmayı tercih ediyor; çünkü gevşek dişler hem daha yüksek fiyat getiriyor hem de yetkililer tarafından tespit edilmeden sınırlardan geçirilmesi daha kolay. Araştırmacılar, ticarete konu dişlerin çoğunun yanlışlıkla avlanan balıklardan geldiğini saptadı.
Cabanillas-Torpoco, "Peru'da ticaretin zirvesi 1980 ile 2000 yılları arasında olsa da piyasa bugüne kadar aktif kaldı" diyor. University of Costa Rica'da Orta Amerika'da testere balığı türleri üzerine çalışan Mario Espinoza ise ticaretin sürmesini "şaşırtıcı değil" olarak nitelendiriyor. Espinoza, 2016 yılında büyük dişli testere balığı (Pristis pristis) üzerine yürüttükleri bir bilinçlendirme kampanyasında, eğitim amaçlı sergiledikleri rostrumları satın almak isteyen kişilerin Facebook ve WhatsApp üzerinden kendilerine ulaştığını anlatıyor: "Ne yazık ki testere balığı ticareti hâlâ sürüyor, ancak ölçeğin büyüklüğü benim için bilinmezliğini koruyor."
Testere balıkları, tropikal ve subtropikal kıyı ve haliç sularında yaşayan büyük yırtıcılardır. Küçük balıklarla beslenerek ekosistem dengesini koruyan bu canlılar, besin maddelerini habitatlar arasında da taşıyor. Espinoza, varlıklarının daha sağlıklı ekosistemlerle bağlantılı olduğuna dair bilimsel kanıtlar bulunduğunu belirterek, "Bu nedenle testere balıklarının çevrede bulunması okyanuslarımızın sağlığı için hayati önem taşıyor" diyor. Ancak aşırı avlanma, habitat tahribatı, kirlilik, iklim değişikliğinin yol açtığı sıcaklık artışları ve yoğun fırtınalar ile balıkçılık ekipmanlarına takılma riski, beş testere balığı türünün tümünü kritik tehlike altına sokmuş durumda. Uzun ömürlü ve yavaş üreyen bu türler, keskin düşüşlerden kolayca toparlanamıyor ve Güney Amerika'nın bazı bölgelerinde yerel olarak tükenmiş bulunuyor.
Çalışmanın yazarları, Latin Amerika ülkelerine yasalarını uygulama ve yetkililere kaçak dişleri tespit etmek için adli araçlar ile görsel kılavuzlar konusunda eğitim verme çağrısı yapıyor. CITES'e taraf ülkeleri ise gelişmiş koordinasyon ve daha sıkı düzenlemelerle bu yasa dışı ticarete karşı harekete geçmeye davet ediyorlar. Espinoza, "Ulusal ve bölgesel düzeyde yerel yetkililer, polis, nakliye acenteleri ve INTERPOL ile iş birliği şart" diyerek, "Yetkililerin ticarete karışanlarla başa çıkmak için daha iyi araçlara ve düzenlemelere ihtiyacı var" sözlerini ekliyor.
