Haziran ayında Galler'in kuzeyindeki bir sahil kasabasında, normalde Afrika ve Güney Avrupa'da yaşayan batı resif balıkçılı görüldü ve bu kayıt kuş gözlem forumlarında geniş yankı buldu. Türlerin olağan yaşam alanının dışında kaydedilmesi, birçok kuş gözlemcisi için büyük bir heyecan kaynağı. Ancak bilim insanları bu heyecanı gölgeleyen yeni bir riskin altını çiziyor: yapay zekayla üretilen ya da aşırı düzenlenen yaban hayatı görselleri.
ChatGPT ve Google Gemini gibi üretken yapay zeka platformlarının yaygınlaşması, yaban hayatı fotoğrafçılığı forumlarında nadir kuşlara ait sahte ve düzenlenmiş görsellerin sayısını hızla artırdı. Kullanıcılar saniyeler içinde yüksek kaliteli sahte fotoğraflar üretebildiği gibi, bir dalı veya yaprağı kaldırması için yapay zekaya yönlendirdikleri görüntülerde farkında olmadan farklı türlere ait özelliklerin eklenmesine de kapı aralayabiliyor.
Bilim insanları, bu durumun iNaturalist ve Macaulay Library gibi vatandaş bilimi platformlarının bilimsel araştırmalardaki güvenilirliğini sarsabileceği uyarısında bulunuyor. Söz konusu platformlar, türlerin yaşam alanlarını izlemek için rutin olarak kullanılıyor. Nature dergisinde yayımlanan bir yorumda araştırmacılar, popüler tür kayıt veritabanlarında şimdiden yüzlerce sahte görsel tespit edildiğini, ancak birçoğunun fark edilmeden kalabileceğini ve halk tarafından toplanan kayıtları kirletebileceğini belirtti. Sorunun asıl boyutunun bilinmediğini vurguladılar.
Makalenin yazarı ve Manchester Metropolitan University'den ekolojist Dr. Alexander Lees, "Bugünlerde Facebook'a baktığımda yaban hayatı fotoğraflarının büyük bir kısmının tamamen yapay zeka tarafından üretilmiş görüntüler olduğunu görüyorum. Bu fotoğrafları türlerin uzay ve zamandaki dağılımını anlamak için kullanma fikri artık çok zor" dedi.
Lees, düpedüz aldatmacaların nadir ve genellikle kolayca fark edildiğini —Sibirya'da bir tukan görüldüğüne kimsenin inanmayacağını— ancak kuş gözlemcilerinin bir görüntüyü iyileştirmek için yapay zekaya başvurduğunda algoritmanın farklı kuş türlerine ait parçaları yeni fotoğrafa ekleyebildiğini anlatıyor. "Yaban hayatı fotoğrafçıları güzel bir fotoğraf çekmeye oldukça takıntılı olabilir, ancak yapay zekayla düzenlenen görüntünün ileride sorun yaratabileceği riski var" diye konuştu.
Lees'in örnek gösterdiği vaka, Brezilya'nın orta kesiminde kaydedilen bir kırmızı kanatlı karatavuk ihbarı. Normalde Kuzey Amerika'da bulunan ve Brezilya'nın bu bölgesinde daha önce hiç görülmeyen kuşun aslında apoletli sarıasma olduğu ortaya çıktı. Fotoğrafçı, yapay zekaya görüntüyü "daha iyi göstermesini" istemiş; algoritma ise fotoğrafa kırmızı kanatlı karatavuğa ait parçalar ekleyerek sahte bir kaydın oluşmasına neden olmuş.
Vatandaş bilimi örgütleri sorunun boyutunu anlamak için çalışmaya devam ediyor. iNaturalist'te —doğa tutkunlarının bitki ve hayvan kayıtlarını paylaştığı sosyal ağda— 610 milyonu aşkın fotoğraf arasından yalnızca 1.400'ü yapay zeka kullanımı nedeniyle işaretlendi. Vatandaş bilimi sayesinde, bitki ve hayvanların iklim değişikliğine tepki olarak nasıl hareket ettiğinden yeni tür davranışlarının kaydedilmesine kadar düzinelerce keşif yapıldı.
iNaturalist'in topluluk destek direktörü ve Nature makalesinin ortak yazarı Tony Iwane, işaretlenen vakaların çoğunun kötü niyetli olmadığını ancak kullanıcıları dikkatli olmaya çağırdı. "Bizimki gibi platformlarda sıradan insanlar, bir bilim insanının muhtemelen asla elde edemeyeceği ölçekte bilgi paylaşıyor. Burası aynı zamanda Dünya'da gerçek zamanlı olarak neler olduğunu gösteren bir sensör gibi: Bitkiler erken mi çiçek açıyor? Türler iklim ısındıkça kuzeye mi kayıyor? Türlerin nerede olduğunu ne kadar iyi bilirsek, korumacılar olarak o kadar bilinçli hareket edebiliriz. Ancak bilginin doğru olması gerekiyor" ifadelerini kullandı.
