Mozambik'in Zambezia eyaletine bağlı Chinde bölgesinde 2022 ile 2026 arasında yüzlerce hektar mangrov yok oldu. Uydu görüntüleri, kaybın Mozambique Heavy Sand Company VIII'in kontrolündeki alanda gerçekleştiğini ve bir haliçin kum madenciliği faaliyetleriyle kapatıldığını gösteriyor. Şirket, Çinli Jinan Yuxiao Group'un tamamen sahip olduğu bir yan kuruluş.
Global Mangrove Watch (GMW) platformu ilk olarak Chinde'deki kayıpları işaret etti. Wetlands International (WI) kıdemli teknik görevlisi Lammert Hilarides, 2023 sonunda bölgeden gelen mangrov ormansızlaşma uyarılarında artış fark etti. Uyarıların desenini analiz eden Hilarides, kayıpların insan faaliyetlerinden kaynaklandığı sonucuna vardı. GMW'nin coğrafi bilgi sistemleri uzmanının incelediği uydu görüntüleri, kum madenciliğinin haliçlerden birini kapattığını doğruladı.
Su yolunun kapatılması deniz suyu girişini kesti; suya doymuş toprakların kimyası değişti ve mangrovlar öldü. Hilarides durumu "bir trajedi" olarak nitelendirdi: "Daha iyi düşünülmüş bir planla önlenebilirdi. Haliç ile deniz arasındaki bağlantı korunabilirdi ve mangrovlar büyük olasılıkla kurtarılabilirdi." 2026 başında bir zamanlar yemyeşil olan mangrov şeridinden geriye çorak arazilerle çevrili bir su kanalı kaldı.
Mozambik, Hint Okyanusu kıyısında 2.700 kilometrelik şeride yayılan 304.263 hektar mangrov ormanıyla Doğu Afrika'nın en geniş mangrov alanına sahip. Mangrovler, tuzlu ve acı suda hayatta kalabilen, fırtınalara ve gelgitlere karşı kıyıları koruyan bitkiler. Chinde'deki imtiyaz 3.281 hektar büyüklüğünde ve Ramsar alanı olan Zambezi deltası içinde yer alıyor. Delta, "dünyanın en çeşitli ve üretken nehir deltası sistemlerinden biri" olarak kabul ediliyor.
Jinan Yuxiao Group, web sitesinde Mozambik'te 500.000 hektardan fazla maden imtiyazına sahip olduğunu ve 60'tan fazla arama hakkı bulunduğunu belirtiyor. Şirket, imtiyazlarında 100 milyon tondan fazla zirkonyum ve titanyum rezervi olduğunu tahmin ediyor. Grup en az 2015'ten bu yana Zambezia'da faaliyet gösteriyor; 2022'de yalnızca Chinde bölgesinde 8.786 hektarı kapsayan iki imtiyazı vardı. Mozambique Heavy Sand VIII, mangrov kaybının yaşandığı alan için 2022'de maden lisansı başvurusu yaptı. Kayıp, "11015" numaralı imtiyaz altındaki alanda keşif aşamasında ortaya çıktı.
Madencilik sektöründe şeffaflık savunucusu Fatima Mimbire, "Tüm kıyı bölgelerimizde bu ağır mineral kum projeleri var" dedi ve Mozambik'teki maden kumu şirketlerinin çoğunun Çinli olduğunu belirtti. Mimbire, "Bu şirketler çevreyi umursamadan, insanları umursamadan yok ediyor" ifadesini kullandı. Aynı zamanda Extractive Industries Transparency Initiative (EITI) yönlendirme komitesi üyesi olan Mimbire, en çok endişelendiği konunun bazı projelerin hiçbir çevresel etki değerlendirmesi yapılmadan uygulanması olduğunu söyledi. Mozambik 2009'da EITI üyesi oldu.
2024'te Centro de Integridade Pública (CIP), üç şirketin çevreye zarar veren uygulamalarını belgeledi: Gaza eyaletinde Dingsheng Minerals, Nampula eyaletinde Haiyu (Mozambique) Mining Co. Lda ve Zambezia'da Jinan Yuxiao'nun Africa Great Wall Mining Development Company. Rapor, "sahadan elde edilen verilerin şirketlerin hassas habitatların tahribatı, çevre kirliliği, uygunsuz yeniden yerleştirme ve yeniden yerleştirme sürecinde adil olmayan tazminat gibi olumsuz çevresel ve sosyal etkilere neden olduğunu gösterdi" ifadesini kullandı.
Mozambik Jeolojik ve Madencilik Derneği başkanı José Mendes, Mozambik'in ilmenit açısından çok zengin olduğunu ve deltaların ağır mineral kumu yoğunluğunun daha yüksek olduğunu çünkü nehir kanallarının çok fazla sediment biriktirdiğini açıkladı. İşlenmiş titanyumun piyasa değerinin çıkarılan cevherin değerinin 10 katı olduğunu belirten Mendes, "Mozambik'te şu anda minerallerin dönüşümü için ne altyapı ne de enerji arzı var" dedi. İmtiyaz sahipleri yerel malzemeleri alıp ülke dışında işliyor; Çin, Mozambik titanyum hammaddesinin önde gelen alıcısı.
Hükümet bu yıl işlenmemiş mineral ihracatını kısıtlayan düzenlemeleri yürürlüğe koydu. Yeni yasa ancak mevcut lisanslara geriye dönük uygulanmıyor; Mimbire'ye göre Mozambique Heavy Sand Co. Ltd VIII'in Zambezia'daki lisansı bu kapsamda.
Hilarides, nehir ile deniz arasındaki bağlantının yeniden kurulmasının mangrovların doğal olarak toparlanmasını sağlayacağını söyledi: "Nispeten düşük çaba, yüksek ödül." Ancak harekete geçme penceresi daralıyor: "Ne kadar beklerseniz o kadar zorlaşır." Mozambik Maden Kaynakları ve Enerji Bakanlığı ile Mozambique Heavy Sand Company VIII ve Jinan Yuxiao Group, yayın saatine kadar sorulara yanıt vermedi.
