Türkiye 100'ün üzerinde yerel zeytin çeşidine ev sahipliği yapıyor ve zeytincilik yaklaşık 400.000 ailenin geçimlik ekonomisinin temelini oluşturuyor. Bilimsel araştırmalar, yerel zeytin çeşitlerinin kendi orijinal habitatlarında yerinde (in-situ) korunmasının iklim değişikliği ve kuraklığa karşı en yüksek direnci sağladığını gösteriyor. İşte bu gerçekten yola çıkan Zeytin Atlası, yerel ve nadir zeytin çeşitleri ile doğa dostu üreticileri aynı dijital platformda buluşturuyor.

Proje Evi Kooperatifi, Avrupa Birliği'nin (EU) (AB) finansal desteğiyle, Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi (UZZK) ve Slow Food ortaklığında ANATOLİVAR-Anadolu'da Zeytin Üreticisi Toplulukların Güçlendirilmesi Projesi'ni yürütüyor. Bu proje kapsamında hazırlanan atlas, Marmara, Kuzey Ege, Orta Ege, Güney Ege, Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu olmak üzere altı ana zeytincilik bölgesinde yapılan arazi çalışmalarıyla oluşturuldu. Zeytincilikte agroekolojik geçişe rehberlik eden, coğrafi olarak etkinleştirilmiş iki katmanlı dijital bir veritabanı olan atlas, bu alanda bir ilki gerçekleştiriyor.

Atlasın ilk katmanı, Türkiye'de zeytincilik alanında ilk kez uygulanan "Ekolojik Niş Modellemesi" yöntemine dayanıyor. Arazi çalışmalarında belirlenen ağaç konumları ile yüksek çözünürlüklü küresel iklim verileri birleştirilerek yerel ve nadir çeşitlerin hangi coğrafi ve iklimsel koşullarda yetişebildiği haritalandırılıyor. Dilmit ya da Sarıulak gibi nadir çeşitlerin ideal doğa koşulları bu haritalarla görülebiliyor. İleri aşamada yöntem, mevcut çevresel koşulları gelecekteki iklim senaryolarıyla karşılaştırarak yerel zeytinlerin uzun vadede hayatta kalabileceği "geleceğin iklim sığınaklarını" hassas biçimde gösterebilecek.

İkinci katman doğa dostu üreticilere odaklanıyor. Haritalandırılan alanlardaki ekosistemleri ve yerel çeşitleri koruyan, geleneksel üretim yapan çiftçiler, Proje Evi Kooperatifi, UZZK, Slow Food temsilcileri ile farklı disiplinlerden akademisyen ve uzmanlardan oluşan bir Kriter Belirleme Paneli'nin geliştirdiği şeffaf kriterlere göre değerlendiriliyor. Süper yoğun endüstriyel üretim sistemlerinden kaçınılması, toprak ile su ve doğal yaşam ortamlarının korunması, agroekolojik üretim uygulamalarının benimsenmesi temel kriterler arasında yer alıyor.

Değerlendirmeden geçen üreticiler, güçlü yönlerini görünür kılmak amacıyla özel bir rozet sistemiyle tanıtılıyor. Rozetler şu başlıklardan oluşuyor:

  • Temiz/Doğa Dostu
  • İklime Dirençli
  • Yerel Çeşit Koruyucusu
  • Agroekolojik
  • Organik
  • Nadir Çeşit Koruyucusu
  • Kalite ve Duyusal Mükemmellik
  • İzlenebilirlik ve Sosyal Sorumluluk Sahibi

Bu sistemle tüketicilere güvenilir bir izlenebilirlik sağlanması hedefleniyor. Zeytin Atlası durağan bir internet sitesi değil; sürekli güncellenerek geliştiriliyor. Yerel ve nadir zeytin çeşitleriyle üretim yapan, geleneksel ve doğa dostu uygulamaları benimsemiş tüm üreticiler anatolivar.org üzerinden atlasa başvurabiliyor.