Zimbabve'nın güneydoğusundaki Chiredzi ilçesinde 2026'nın ilk altı ayında 317 insan-yaban hayatı çatışması vakası kaydedildi. Save Valley Conservancy ve Nyangombe Community Conservancy gibi büyük av rezervlerinin çevrelediği Nyangombe köyünde sakinler, yaban hayvanlarının ekinleri yediğini, hayvanlara ve insanlara saldırdığını anlatıyor. Çiftçi Edson Mabika, mandaların ekinleri yok edip hastalık yaydığını; yaban köpekleri, çakallar, leoparlar ve aslanların ise çiftlik hayvanlarını hedef aldığını söylüyor.

Mabika, güvenli bir ağıl ve üç köpekle çalışan deneyimli bir çobana sahip olmasına karşın 10 günden kısa bir sürede dört koyun ve bir buzağı kaybetti. Bu kayıp, eski bir av rezervi korucusu olan arkadaşına danışmasına yol açtı. Arkadaşının önerisi şaşırtıcıydı: hayvanların sağrısına göz çizmeyi denemesini istedi. Mabika başta şaka sandığını, ama arkadaşının ısrar ettiğini belirtiyor. Ocak 2025'te sürüsünün yaklaşık üçte birinin sağrısına siyah-beyaz gözler çizdi. Sahte gözleri ilk fark edenler, sürüye agresif havlayan köy köpekleri oldu.

Mabika, uygulamadan önce her yıl dört veya beş hayvan kaybettiğini; son bir buçuk yılda ise yalnızca bir keçi ve bir kuzu kaybettiğini anlatıyor. Her iki vakada da yapay gözlerin rengi solmuştu. Yöntem, komşular arasında da taklitçiler buldu.

Yaban hayatı ekolojisti Cameron Radford, 2020'de Botsvana'da yüksek yırtıcılık bildirilen yaklaşık 2.000 sığırla bir çalışma yürüttü. Communications Biology dergisinde yayımlanan araştırmada, yapay göz sürülen 683 inekten hiçbiri aslan veya leopar tarafından öldürülmedi. Buna karşılık işaretsiz 835 inekten 15'i bu iki pusu yırtıcısından biri tarafından öldürüldü; sağrılarına basit çarpı işareti çizilen dört hayvan da aynı akıbete uğradı. Benekli sırtlanlar (Crocuta crocuta) ise her üç kategoriden birer inek öldürdü; bu sonuç, sahte gözlerin sırtlanların av başarısını etkilemediğine işaret ediyor.

Save ve Gonarezhou Game Reserve dahil koruma alanlarında başıboş hayvanları izlemek için sıkça görevlendirilen deneyimli korucu Langton Bandama, sahte gözlerin doğada yaygın bir savunma stratejisi olduğunu ve yırtıcı saldırılarını önleyebileceğini ya da geciktirebileceğini söylüyor. Bandama, "Bir yırtıcının öldürmeye karar vermesi zaman alır. Sahte gözlere boynuz gibi unsurlar eklemenin, özellikle aslan gibi büyük pusu yırtıcılarına karşı göz lekelerine değer katacağını düşünüyorum" diyor.

Uygulamanın Zimbabve'ye dönen göçmenler aracılığıyla gelmiş olabileceği değerlendiriliyor. Botsvana'da çiftlik işçisi olarak çalıştıktan sonra Şubat'ta Nyangombe'ye dönen Tinoda Mafunga, yöntemi yurt dışında tanıdığını belirtiyor. Mafunga, "Bu fikrin ilk olarak Botsvana sınırındaki köylüler tarafından benimsendiğinden eminim; orada uygulama çok daha yaygın ve Chiredzi gibi yerlere kadar yayıldı" diyor.

Afrika'nın güneyi için bu yıl güçlü bir El Niño olayının gölgesinde kuraklık öngörülüyor. Bandama, kuraklığın çobanları daha yeşil mera arayışıyla av rezervlerine ittiğini, yırtıcıların da çiftliklere ve evlere daha sık saldırabileceğini ifade ediyor. Bu koşullar, Mabika ve komşularının daha fazla boya stoklamasını gerektirebilir.